پروفسور دانیل کانمن (برنده نوبل اقتصاد)
فصل ۳۶: زندگی به مثابه یک داستان (قاعده اوج-پایان)
زندگی به مثابه یک داستان و استیلای خودِ یادآور
در بررسی سرشت تجارب زیسته، تفاوتی بنیادین میان «زندگی به عنوان جریانی پیوسته از لحظه‌ها» و «زندگی به عنوان یک روایت منسجم داستانی» وجود دارد. خودِ یادآور جهان را به صورت مجموعه‌ای از انتگرال‌های زمانی یا کمیت ریاضی خوشی‌ها و رنج‌ها محاسبه نمی‌کند؛ بلکه آن را درست شبیه به یک رمان، نمایشنامه یا فیلم سینمایی می‌فهمد که تاروپود آن را اوج‌های عاطفی و فرجام پایانی شکل می‌دهند.
آزمایش تکان‌دهنده زندگی جِن؛ معمای سال‌های اضافه
یکی از ژرف‌ترین شواهد تجربی پیرامون غفلت از دیرند (Duration Neglect) در ارزیابی سرنوشت انسان‌ها، در پژوهش‌های اد دینر و همکارانش کشف شد. این مطالعه اثبات کرد هنگامی که انسان‌ها کیفیت کلی زندگی یک شخص را ارزش‌گذاری می‌کنند، به جای جمع زدن سال‌های خوش، به نمودار روایی و به خصوص پرده آخر نگاه می‌اندازند.
واپسین پرده؛ چرا لحظات پایانی بر ادراک ما حکومت می‌کنند؟
دغدغه پررنگ جوامع پیرامون کیفیت واپسین روزهای حیات و مراقبت‌های تسکینی پایان عمر، پیوندی عمیق با ساختار خودِ یادآور دارد. اطرافیان یک بیمار ناخودآگاه نگران این هستند که مبادا روزهای پایانی رنج‌آور، خاطره سال‌های درخشان زندگی فرد را در ذهن بازماندگان خدشه‌دار کند؛ زیرا در مدل روایی ذهن، سکانس پایانی سرنوشت کل اثر را تعیین می‌کند.
دیرندزدایی از تاریخ و سیاست
اثر قاعده اوج-پایان فراتر از قلمرو روان‌شناسی فردی، در تاریخ‌نگاری، قضاوت‌های دادگاه و داوری کارنامه سیاستمداران نیز به چشم می‌خورد. کارنامه‌های بلندمدت معمولاً بر اساس شیوه خروج افراد از قدرت سنجیده می‌شوند نه میانگین عملکرد سال‌های زمامداری‌شان. رهبری با دهه‌ها ثبات که پایان کارش با آشوب رقم بخورد، ناکام لقب می‌گیرد؛ در حالی که شخصیتی بحران‌ساز با پایانی دراماتیک و ایثارگرانه به مقام یک قهرمان ملی صعود می‌کند.
یک داستان همواره بر پایه رویدادهای برجسته و لحظات به یادماندنی روایت می‌شود، نه بر مبنای دقایق و ساعت‌هایی که سپری شده‌اند. دیرند زمانی در داستان‌ها جایی ندارد و پایان‌بندی ماجرا، همواره سرنوشت کل قصه را رقم می‌زند.