فصل ۳: کنترل‌گر تنبل (محدودیت‌های سیستم ۲)

یکی از وظایف حیاتی و بنیادین سیستم ۲، اعمال خودکنترلی (Self-Control) و مهار تکانه‌های غریزی است. برخلاف تصور کلاسیک که خردورزی منطقی را از قدرت اراده جدا می‌دانست، پژوهش‌های علوم شناختی نشان می‌دهند که محاسبات پیچیده ذهنی و خویشتن‌داری رفتاری، از یک منبع انرژی واحد و محدود تغذیه می‌کنند. هر زمان که انسان ناچار شود تمایلی درونی را سرکوب کند یا توجه خود را بر امری خسته‌کننده متمرکز نگه دارد، ظرفیت سیستم ۲ برای ارزیابی‌های عقلانی بعدی به شدت فرسایش می‌یابد.

کانمن تأکید می‌کند که فعالیت شدید سیستم ۲ صرفاً یک تجربه ذهنی نیست، بلکه یک فرایند متابولیک ملموس در مغز است. نورون‌های مسئول کنترل شناختی، به شکلی حریصانه گلوکز خون را مصرف می‌کنند. آزمایش‌ها اثبات کرده‌اند که تجویز نوشیدنی‌های حاوی قند طبیعی به افراد در شرایط تخلیه نفس، افت عملکرد شناختی آنان را فوراً جبران می‌کند، در حالی که شیرین‌کننده‌های مصنوعی اثری بر بازگشت توان اراده ندارند.

سیستم ۲ نه تنها محدود و مصرف‌کننده انرژی است، بلکه به شکلی ذاتی تنبل (Lazy) است. این سامانه ترجیح می‌دهد پیشنهادهای اولیه سیستم ۱ را با کمترین راستی‌آزمایی بپذیرد، مگر آنکه دلیلی فوق‌العاده آشکار برای مشکوک شدن به آن وجود داشته باشد.

وقتی افراد با مسائلی روبه‌رو می‌شوند که پاسخی به ظاهر قانع‌کننده دارند، سیستم ۲ معمولاً به عنوان یک «توجیه‌گر پسینی» عمل می‌کند نه یک بازرس بی‌طرف. این سامانه به جای بررسی موشکافانه، استدلال‌هایی را سرهم‌بندی می‌کند تا از ایده اولیه و خام سیستم ۱ دفاع نماید.

بسیاری از مردم بیش از حد به شهود خود اعتماد دارند و به آن اتکا می‌کنند؛ آنها تلاشی را که برای جست‌وجو و اصلاح خطاهای خود لازم است ناخوشایند می‌دانند و تا جای ممکن از آن اجتناب می‌ورزند.