فصل ۲۰: توهم اعتبار و تله پیش‌بینی‌پذیری کارشناسان

قضاوت‌های انسان بیش از آنکه بر داده‌های تجربی و اعتبارسنجی آماری استوار باشند، از احساس درونی اطمینان تغذیه می‌کنند. دانیل کانمن پدیده‌ای خطرناک به نام توهم اعتبار (The Illusion of Validity) را معرفی می‌کند؛ وضعیتی که در آن فرد حس غریبی از قطعیت و اعتمادبه‌نفس مفرط نسبت به پیش‌بینی‌های خود دارد، در حالی که شواهد آماری نشان می‌دهند پیش‌بینی‌های او هیچ پایه علمی و همبستگی معناداری با واقعیت ندارند. این توهم حاصل همکاری مستقیم سیستم ۱ و اصل WYSIATI است: وقتی روایتی منسجم و بدون تناقض در ذهن بافته می‌شود، سیستم ۱ حس آسودگی شناختی تولید می‌کند و این حس بلافاصله به عنوان «یقین از درستی تحلیل» تعبیر می‌گردد.

یکی دیگر از جلوه‌های ویرانگر توهم اعتبار در توهم مهارت (The Illusion of Skill) در میان معامله‌گران وال‌استریت و مشاوران صندوق‌های سرمایه‌گذاری متجلی می‌شود. میلیاردها دلار کارمزد و پاداش سالانه به کسانی پرداخت می‌شود که ادعا می‌کنند بر مبنای تحلیل فنی و بنیادی، سهام برنده را از بازنده تشخیص می‌دهند. با این وجود، پژوهش‌های تجربی اقتصاد رفتاری نشان می‌دهند که عملکرد اکثریت قاطع معامله‌گران حرفه‌ای در درازمدت تفاوت معناداری با پرتاب تاس ندارد.

توهم اعتبار تنها به بازارهای مالی محدود نمی‌شود؛ پیش‌بینی‌های کارشناسان روابط بین‌الملل، اقتصاد و علوم سیاسی پیرامون رویدادهای آینده جهان نیز از همین الگو پیروی می‌کند. فیلیپ تتلاک در دانشگاه برکلی جامع‌ترین و طولانی‌ترین پژوهش علمی تاریخ را درباره صحت پیش‌بینی‌های کارشناسان رقم زد.

کانمن هشدار می‌دهد که پیوند میان اطمینان ذهنی و اعتبار عینی در ذهن انسان کاملاً از هم گسیخته است. اطمینان، احساسی است که از کیفیت داستان برمی‌خیزد، نه از دقت حقایق. برای مصون ماندن از دام توهم اعتبار، باید بیاموزیم که قطعیت دیگران را نشانه‌ای از صلاحیت ندانیم، به فرمول‌های پایه‌ای و ساده آماری تکیه کنیم و شکنندگی و تصادفی بودن رویدادهای جهان را متواضعانه بپذیریم.

توهم این که ما گذشته را درک می‌کنیم، این توهم خطرناک‌تر را تقویت می‌سازد که می‌توانیم آینده را پیش‌بینی نماییم؛ اما این هر دو، صرفاً ترفندهای آرامش‌بخش ذهن برای زیستن در جهانی نامتعین و آکنده از شانس هستند.