فصل ۳۳: وارونگی ترجیحات در ارزیابی‌های منفرد و همزمان — تفکر، سریع و کند | استادیوم
۱۸
پروفسور دانیل کانمن (برنده نوبل اقتصاد)
فصل ۳۳: وارونگی ترجیحات در ارزیابی‌های منفرد و همزمان
پدیده وارونگی ترجیحات؛ تناقض در انتخاب‌های عقلانی
نظریه انتخاب عقلانی در اقتصاد کلاسیک بر این فرض خدشه‌ناپذیر استوار است که انسان‌ها دارای ترجیحاتی پایدار، یکپارچه و مستقل از شیوه اندازه‌گیری هستند؛ اگر گزینه‌ای بر گزینه دیگر برتری دارد، این برتری باید در تمام شرایط پابرجا بماند. اما دانیل کانمن و آموس تیورسکی با پدیده‌ای شگفت‌آور این اصل را باطل کردند: وارونگی ترجیحات (Preference Reversals). بررسی‌ها نشان داد که پاسخ و تمایل انسان بسته به اینکه گزینه‌ها در ارزیابی منفرد (Single Evaluation) یا در ارزیابی همزمان (Joint Evaluation) بررسی شوند، می‌تواند ۱۸۰ درجه تغییر کند و وارونه شود.
معمای فرهنگ لغت‌های کریستوفر هسی و مفهوم ارزیابی‌پذیری
کریستوفر هسی با آزمایشی درخشان نشان داد که چگونه دسترسی یا عدم دسترسی به داده‌های مرجع، معیار ارزش‌گذاری ذهن را دگرگون می‌کند. ویژگی‌هایی که در انزوا بی‌معنی به نظر می‌رسند، به محض قرار گرفتن در کنار یک رقیب، نقش غالب را بر عهده می‌گیرند؛ پدیده‌ای که فرضیه ارزیابی‌پذیری (Evaluability Hypothesis) نام دارد.
وارونگی در احکام قضایی؛ دام رقت‌انگیزی و غرامت ناعادلانه
آسیب‌رسان‌ترین اثر وارونگی ترجیحات در اتاق‌های داوری و دادگاه‌های کیفری رخ می‌دهد. هنگامی که یک پرونده حقوقی به تنهایی در برابر هیئت منصفه قرار می‌گیرد، واکنش‌های احساسی برانگیخته‌شده توسط سیستم ۱ احکامی صادر می‌کند که با بررسی مقایسه‌ای سایر پرونده‌ها کاملاً غیرمنطقی و ناعادلانه به نظر می‌رسند.
چارچوب‌بندی فراگیر؛ دلفین‌ها در برابر سلامت انسان
کانمن نشان می‌دهد که ارزیابی احساسی در حوزه کمک‌های خیریه و خط‌مشی‌های عمومی نیز مستعد خطای وارونگی است. تمایل افراد به حمایت مالی از یک پویش، هنگامی که موضوع به تنهایی مطرح می‌شود، ناشی از شدت واکنش عاطفی به نماد آن کمپین است.
جهان پیرامون در ارزیابی‌های منفرد به ما تحویل داده می‌شود؛ ما گزینه‌ها را یکی‌یکی می‌بینیم و هیجانات سرکش ما به همان تک‌گزینه پاسخ می‌دهند. عقلانیت مستلزم آن است که گزینه‌ها را در کنار یکدیگر بچینیم تا سیستم ۲ فرصت یابد معیارهای عادلانه و پایدار را کشف کند.
