فصل ۱۳: سبز دیدن و کالبدشکافی حباب انرژی پاک

در اوایل قرن بیست‌ویکم، همه توافق داشتند که بزرگ‌ترین چالش پیش روی بشریت، بحران انرژی و تغییرات اقلیمی است و راه‌حل آن، سرمایه‌گذاری روی فناوری پاک (Cleantech) است. میان سال‌های ۲۰۰۵ تا ۲۰۱۲، سرمایه‌گذاران خطرپذیر و دولت‌ها بیش از ۵۰ میلیارد دلار در هزاران استارتاپ حوزه انرژی‌های خورشیدی، بادی، سوخت‌های زیستی و باتری‌ها سرمایه‌گذاری کردند. اما نتیجه یک فاجعه تمام‌عیار بود: بیش از ۴۰ شرکت تنها در حوزه خورشیدی ورشکست شدند یا تعطیل گشتند (از جمله شرکت مشهور Solyndra که بیش از ۵۰۰ میلیون دلار وام دولتی را سوزاند). چرا این حباب ترکید؟ پاسخ در نادیده گرفتن هفت پرسش بنیادین کسب‌وکار نهفته است.

اگر پاسخ شما به هر هفت سؤال بالا مثبت باشد، بر سرنوشت شرکت خود مسلط خواهید شد. حتی اگر در ۵ یا ۶ مورد پاسخ درستی داشته باشید، ممکن است موفق شوید. اما فاجعه‌ی شرکت‌های فناوری پاک این بود که اغلب آن‌ها حتی به یکی از این هفت سؤال هم پاسخ درستی نداشتند!

اول (مهندسی): شرکت‌های Cleantech فناوری ۱۰ برابر بهتری نداشتند؛ پنل‌های خورشیدی جدیدشان تنها کمی از پنل‌های موجود کارآمدتر بودند و از نظر اقتصادی حتی توان رقابت با گاز طبیعی و سوخت‌های فسیلی را هم نداشتند. دوم (زمان‌بندی): آن‌ها گمان می‌کردند به زودی یک جهش نمایی (مشابه قانون مور در تراشه‌های کامپیوتری) در فناوری خورشیدی رخ می‌دهد، غافل از اینکه فیزیکِ تبدیل فوتون‌های نور بسیار متفاوت از کوچک‌سازی ترانزیستورهاست. سوم (انحصار): آن‌ها وارد غول‌پیکرترین بازار جهان (بازار هزاران میلیارد دلاری انرژی) شدند و با اغراق در اندازه بازار، خود را درگیر جنگ قیمت با تولیدکنندگان چینی کردند.

درس نهایی تسلا روشن است: جهان در دهه‌های آینده به شدت نیازمند منابع انرژی پاک و نوین خواهد بود، اما شرکت‌هایی در این میدان پیروز می‌شوند که به جای تکیه بر شعارهای اخلاقی و یارانه‌های دولتی، بر اصول سخت‌گیرانه مهندسی و انحصار تجاری تکیه کنند.