فصل ۵: راهنمای سوم؛ پرورش روحیه تاب‌آور و رهایی از کرختی و درماندگی

سومین راهنمای زیستن با تمام وجود، پرورش یک روحیه تاب‌آور و رها کردن کرختی عاطفی (Numbing) و درماندگی است. تاب‌آوری توانایی بازگشت به حالت تعادل و رشد پس از مواجهه با ناملایمات، شکست‌ها و تروماهای زندگی است. پژوهش‌های گسترده برنه براون نشان داد که تاب‌آوری تنها یک مهارت روانی صرف نیست، بلکه عمیقاً ریشه در معنویت (Spirituality) دارد. منظور از معنویت در اینجا پیروی از یک دگم مذهبی خاص نیست، بلکه باور عمیق به این است که همه ما به واسطه نیرویی برتر که ریشه در عشق و شفقت دارد، به یکدیگر به شکلی ناگسستنی متصل هستیم.

یکی از بزرگ‌ترین تهدیدها برای تاب‌آوری، احساس درماندگی و بی‌قدرتی (Powerlessness) است. در مقابل درماندگی، مفهوم امید (Hope) قرار دارد. برنه براون با استناد به پژوهش‌های دکتر سی. آر. اسنایدر (C. R. Snyder) توضیح می‌دهد که امید یک هیجان یا احساس زودگذر نیست، بلکه یک نحوه تفکر و یک فرآیند شناختی آموختنی است! امید زمانی شکل می‌گیرد که ما سه جزء شناختی را در ذهن خود فعال کنیم: توانایی تعیین اهداف واقع‌بینانه (Goals)، توانایی یافتن مسیرهای منعطف و جایگزین برای رسیدن به آن اهداف با وجود موانع (Pathways)، و باور به توانایی خود برای ادامه دادن مسیر (Agency).

امید زاییده رفاه و آسایش نیست؛ امید زمانی متولد می‌شود که در دل تقلا و دشواری، متوجه می‌شویم هنوز حق انتخاب داریم و ناامیدی تنها زمانی پیروز می‌شود که تفکر سریع و آسان، جایگزین پایداری و استقامت شود.

بخش مهمی از تاب‌آوری، مجهز شدن به آگاهی انتقادی (Critical Awareness) است. ما هر روز با هزاران پیام تبلیغاتی و فرهنگی بمباران می‌شویم که هدفشان القای یک پیام واحد است: «تو به اندازه کافی زیبا، ثروتمند، موفق، لاغر یا باهوش نیستی، مگر اینکه محصول ما را بخری!» اگر ما این تصاویر دستکاری‌شده و استانداردهای غیرممکن را بدون فیلتر تفکر انتقادی ببلعیم، دائماً در وضعیتی از شرم مزمن و درماندگی زندگی خواهیم کرد.

وقتی شرم، اضطراب و احساس قطع ارتباط از حد تحمل ما فراتر می‌رود، به سراغ کرخت کردن و بی‌حس کردن خود (Numbing) می‌رویم. بسیاری از مردم گمان می‌کنند اعتیاد یا بی‌حس کردن فقط شامل مصرف الکل یا مواد مخدر است؛ اما برنه براون نشان می‌دهد که پرکاری افراطی (Workaholism)، پرخوری، خرید کردن‌های بی‌مورد، اسکرول کردن بی‌وقفه در شبکه‌های اجتماعی، کمال‌گرایی و حتی برنامه‌ریزی وسواس‌گونه و شلوغ نگه داشتن دائمی تقویم، همگی ابزارهایی برای بیهوش کردن ذهن هستند تا مجبور نباشیم با درد، تنهایی و آسیب‌پذیری خود روبه‌رو شویم.

ما نمی‌توانیم هیجانات را به شکل گزینشی بی‌حس کنیم؛ وقتی لبه تیز درد و آسیب‌پذیری را کند می‌کنیم، لبه درخشان شادی و عشق را نیز از دست می‌دهیم و در نهایت با یک زندگی خاکستری و بی‌روح تنها می‌مانیم.