جیم کالینز (پژوهشگر مدیریت، استاد سابق مدرسه کسب‌وکار استنفورد و بنیان‌گذار آزمایشگاه مدیریت بولدر)

فصل ۹: از خوب به عالی تا ساخته‌شده برای ماندگاری

پیوند دو پژوهش بزرگ: کدام کتاب مقدم بر دیگری است؟

در فصل پایانی، جیم کالینز به یک معمای جذاب می‌پردازد: کتاب «ساخته‌شده برای ماندگاری» (Built to Last) در سال ۱۹۹۴ و شش سال پیش از کتاب «از خوب به عالی» (Good to Great) منتشر شد؛ اما از نظر منطق تکامل سازمانی، یافته‌های «از خوب به عالی» در واقع پیش‌درآمد و زیربنای کتاب «ساخته‌شده برای ماندگاری» هستند! کالینز توضیح می‌دهد که چگونه اصول کشف‌شده در این پژوهش، حلقه‌های مفقوده پژوهش قبلی را تکمیل می‌کنند.

برای اثبات این ادعا، کالینز دوران اولیه شکل‌گیری شرکت‌های ماندگار در کتاب اول (مانند والمارت، هیولت-پکرد، پروکتر اند گمبل و ماریوت) را بازخوانی می‌کند و نشان می‌دهد که بنیان‌گذاران این شرکت‌ها، پیش از آنکه سازمانشان به یک نهاد ماندگار صدساله تبدیل شود، دقیقاً اصول «از خوب به عالی» را به عنوان یک استارتاپ اجرا کرده بودند.

والتر هیولت و دیوید پکرد (HP): اجرای کامل «اول چه‌کسی» در یک گاراژ!

در سال ۱۹۳۷، بیل هیولت و دیو پکرد، دو مهندس جوان فارغ‌التحصیل دانشگاه استنفورد، تصمیم گرفتند شرکت خود را تاسیس کنند. نکته شگفت‌انگیز اینجاست که آن‌ها در روز تاسیس شرکت هیولت-پکرد (HP)، هیچ محصول مشخصی، هیچ ایده تجاری روشنی و هیچ استراتژی مکتوبی نداشتند! تنها چیزی که برای آن‌ها قطعی بود این بود که می‌خواهند «با یکدیگر» و با بهترین مهندسان هم‌فکر خود کار کنند (اصل اول چه‌کسی... بعد چه‌چیزی). آن‌ها ماه‌ها در گاراژ کوچک خود روی ایده‌های مختلفی از دستگاه شوک کاهش وزن تا حسگر خطای سالن بولینگ و نوسان‌سنج صوتی کار کردند، چرخ‌طیار را آرام‌آرام چرخاندند، به مفهوم جوجه‌تیغی خود (تجهیزات الکترونیکی اندازه‌گیری برای مهندسان) رسیدند و یکی از ماندگارترین شرکت‌های فناوری قرن بیستم را بنا نهادند.

سم والتون و چرخ‌طیار والمارت: بیست سال تلاش برای سیصد شعبه، بیست سال بعدی برای سه هزار شعبه!

بسیاری تصور می‌کنند سم والتون از همان ابتدا با چشم‌انداز ساخت بزرگ‌ترین خرده‌فروشی جهان کار خود را آغاز کرد. اما واقعیت این است که والتون در سال ۱۹۴۵ کار خود را تنها با یک فروشگاه حراجی کوچک (Five-and-Dime Store) در ایالت آرکانزاس آغاز کرد. او به مدت ۱۷ سال (تا سال ۱۹۶۲ که اولین شعبه با نام Walmart افتتاح شد) آرام‌آرام مفهوم جوجه‌تیغی خود را صیقل می‌داد. چرخ‌طیار والمارت بیش از ۲۵ سال طول کشید تا به ۳۰۰ فروشگاه برسد؛ اما وقتی در اواخر دهه ۱۹۷۰ به نقطه شکستن مرزها (Breakthrough) رسید، در همان بازه زمانی، از ۳۰۰ فروشگاه به بیش از ۳۰۰۰ فروشگاه و صدها میلیارد دلار فروش جهش کرد.

چهار کلید تبدیل یک «شرکت عالی» به یک «شرکت ماندگار»

چگونه یک شرکت پس از آنکه از «خوب به عالی» جهش کرد، می‌تواند عظمت خود را برای دهه‌ها و قرن‌ها حفظ کند و به شرکتی «ساخته‌شده برای ماندگاری» تبدیل شود؟ کالینز چهار مفهوم محوری از پژوهش اول خود را با مفاهیم این کتاب پیوند می‌زند.

چهار ستون پایداری و ماندگاری پس از جهش به عالی

۱. ساعت‌سازی، نه وقت‌گویی (Clock Building, Not Time Telling): رهبر سطح ۵ به جای اینکه خودش یک «وقت‌گو» (نابغه کاریزماتیک که همه به او وابسته‌اند) باشد، معماری یک «ساعت سازمانی» را طراحی می‌کند که حتی دهه‌ها پس از مرگ بنیان‌گذار، زمان را با دقت نشان می‌دهد. ۲. نبوغِ «و» به جای استبدادِ «یا» (Genius of the AND vs. Tyranny of the OR): سازمان‌های ماندگار تسلیم دوگانه‌های کاذب نمی‌شوند (مانند انتخاب میان هدف‌مداری یا سودآوری، ثبات یا تغییر، آزادی یا انضباط)؛ بلکه هر دو قطب را همزمان در آغوش می‌گیرند. ۳. ایدئولوژی محوری (Core Ideology): شامل «ارزش‌های بنیادین» (Core Values) و «هدف غایی وجودی» (Core Purpose) ماورای پول درآوردن است. کالینز اشاره می‌کند که مهم نیست ارزش‌های شما چه هستند؛ مهم این است که واقعاً و با تمام وجود به آن‌ها باور داشته باشید. ۴. حفظ هسته مرکزی و تحریک پیشرفت (Preserve the Core / Stimulate Progress): شرکت‌های ماندگار میان «ارزش‌های تغییرناپذیر» (که هرگز و تحت هیچ شرایطی معامله نمی‌شوند) و «استراتژی‌ها، محصولات و رویه‌های عملیاتی» (که باید پیوسته تغییر کنند، نوسازی شوند و تکامل یابند) تمایز مطلق قائل می‌شوند.

تکامل «مفهوم جوجه‌تیغی» به «بهگ‌های خوب» (Good BHAGs)

در کتاب «ساخته‌شده برای ماندگاری»، کالینز مفهوم BHAG (اهداف بزرگ، دشوار و جسورانه / Big Hairy Audacious Goals) را معرفی کرده بود؛ اهدافی مانند صعود به قله اورست یا فرود انسان بر کره ماه. اما در پایان پژوهش «از خوب به عالی»، او متوجه یک راز بسیار مهم شد: چرا برخی شرکت‌ها با تعیین اهداف جسورانه به اوج می‌رسند، اما برخی دیگر با تعیین اهداف بزرگ به پرتگاه سقوط می‌کنند؟

تفاوت «بهگ‌های بد» (Bad BHAGs) و «بهگ‌های خوب» (Good BHAGs)

• بهگ‌های بد (Bad BHAGs): از سر غرور، خودبزرگ‌بینی، لاف‌زنی مدیران سطح ۴ و بدون درک واقعیت‌های شرکت وضع می‌شوند (مانند ادعای پرمدعای شرکت Addressograph برای شکست دادن غول‌هایی چون زیراکس و IBM که به ورشکستگی شرکت انجامید). • بهگ‌های خوب (Good BHAGs): با «درک عمیق، آرام و متواضعانه» آغاز می‌شوند و دقیقاً در نقطه تقاطع «سه دایره مفهوم جوجه‌تیغی» تعریف می‌گردند! نمونه درخشان بهگ خوب: شرکت بوئینگ در سال ۱۹۵۲ (زمانی که صرفاً سازنده هواپیماهای نظامی برای ارتش بود و هیچ حضوری در بازار مسافربری نداشت)، با درک عمیق از توانایی مهندسی خود در ساخت جت‌های غول‌پیکر، ریسک عظیمی کرد و ۲۵ درصد کل دارایی شرکت را روی ساخت اولین جت مسافربری جهان یعنی «بوئینگ ۷۰۷» سرمایه‌گذاری نمود؛ هدفی جسورانه که کاملاً در درون سه دایره بوئینگ قرار داشت و آن را به پادشاه آسمان‌ها تبدیل کرد.

سخن پایانی: چرا اصلاً باید برای «عالی بودن» تلاش کرد؟

کالینز در صفحات پایانی کتاب به یک پرسش فلسفی عمیق پاسخ می‌دهد: اگر رسیدن به جایگاه «عالی» نیازمند چنین انضباط و تلاش پیوسته‌ای است، چرا اصلاً باید به خودمان زحمت بدهیم؟ چرا به همان «خوب بودن» بسنده نکنیم؟ پاسخ او دو بخش شگفت‌انگیز دارد.

انجام دادن کارهایی که شما را به «عالی بودن» می‌رساند، به هیچ‌وجه سخت‌تر از کارهایی نیست که شما را در سطح «صرفاً خوب بودن» نگه می‌دارد! در واقع، تلاش برای ساختن یک سازمان یا یک زندگی عالی، نه تنها انرژی بیشتری از شما نمی‌گیرد، بلکه انرژی‌بخش‌تر و بسیار کم‌رنج‌تر از درجا زدن در وضعیت متوسط است.
— جیم کالینز

اما دلیل دوم، بنیادی‌تر است: ما برای این در پی «عالی شدن» هستیم که جست‌وجوی معنا در زندگی، در گرو انجام کاری است که عمیقاً به آن عشق می‌ورزیم، در آن پتانسیل بهترین بودن را داریم، و آن را به همراه انسان‌هایی که صمیمانه دوستشان داریم و به آن‌ها احترام می‌گذاریم انجام می‌دهیم. اگر شما کاری را انجام می‌دهید که برایتان آن‌قدر ارزشمند است که بخواهید انجامش دهید، چرا تلاش نکنید آن را عالی انجام دهید؟ در تحلیل نهایی، حتی اگر در پایان مسیر به قله نرسید، خودِ تلاش برای ساختن چیزی عالی، به زندگی شما معنایی خواهد بخشید که هیچ جایگزینی ندارد.

کتاب بعدی

ادامهٔ مسیر مطالعه

به پایان این کتاب رسیدید. کتاب‌های عمومی کامل رایگان‌اند و از کتاب‌های اشتراکی هم دو فصل اول بدون خرید باز است.