فصل ۳: جذب قدرت استاد؛ پویایی رابطه با مرشد (The Mentor Dynamic)

عمر انسان کوتاه است و زمان ما برای یادگیری از طریق آزمون و خطای شخصی به شدت محدود. اگر بخواهیم تمام فوت‌وفن‌های یک رشته پیچیده را صرفاً با مطالعه کتاب‌ها یا تجربه شخصی کشف کنیم، دهه‌ها زمان طلایی را هدر خواهیم داد؛ زیرا بخش عظیمی از دانش هر حرفه، دانش ضمنی و نانوشته (Tacit Knowledge) است که در هیچ کتابی ثبت نمی‌شود و تنها در سینه، رفتار، شهود و شیوه تصمیم‌گیری استادان زنده آن فن نهفته است. به همین دلیل، رابرت گرین تاکید می‌کند که یافتن یک مرشد (Mentor) و برقراری رابطه‌ای عمیق با او، میان‌برِ استراتژیک دوره شاگردی است.

داستان فارادی و دیوی یک بعد تراژیک و آموزنده دیگر نیز دارد: هنگامی که فارادی رشد کرد و اولین موتور الکتریکی تاریخ را اختراع نمود، حسادت هامفری دیوی برانگیخته شد؛ دیوی او را به سرقت علمی متهم کرد و حتی به عنوان رئیس انجمن سلطنتی، تنها رای مخالف علیه عضویت فارادی را به صندوق انداخت! فارادی با هوشمندی تمام، وارد جنگ علنی با استادش نشد، احترام ظاهری را حفظ کرد، اما در درون خود بند ناف روانی از مرشد را برید و استقلال فکری خود را اعلام نمود. این پویایی نشان می‌دهد که هدف نهایی رابطه با مرشد، پرستش ابدی او نیست، بلکه جذب قدرت استاد و سپس فراتر رفتن از اوست.

اگر در محیط یا جغرافیایی زندگی می‌کنید که دسترسی به یک استاد تراز اول غیرممکن است، نباید دست روی دست بگذارید. توماس ادیسون جوان که در شهرهای کوچک راه‌آهن به عنوان تلگراف‌چی کار می‌کرد، هیچ استادی در اطراف خود نداشت؛ اما او کتاب «آزمایش‌های تجربی در الکتریسیته» نوشته مایکل فارادی را پیدا کرد. ادیسون آن کتاب را صرفاً نخواند، بلکه تک‌تک آزمایش‌های فارادی را مو به مو در آزمایشگاه کوچک خود بازسازی کرد و فارادیِ فقید را به مرشد خیالی و معنوی خود تبدیل نمود. مطالعه عمیق زندگینامه‌ها، دست‌نوشته‌ها و کدهای منبع یا آثار بزرگان تاریخ و کالبدشکافی مهندسی معکوس آن‌ها، می‌تواند جای خالی استاد زنده را پر کند.

شاگردی که در پایان راه از استاد خویش پیشی نگیرد، جفای بزرگی در حق استاد خود روا داشته است.